भारत हा कृषिप्रधान देश आहे आणि देशातील मोठी लोकसंख्या शेतीवर अवलंबून आहे. विशेषतः तांदूळ (धान) ही पिके महाराष्ट्रासह बिहार, पश्चिम बंगाल, ओडिशा आणि उत्तर प्रदेशमध्ये मोठ्या प्रमाणावर घेतली जातात. शेतकऱ्यांसाठी जास्त उत्पादन देणाऱ्या आणि बाजारात चांगला भाव मिळवून देणाऱ्या वाणांची निवड करणे अत्यंत महत्त्वाचे असते.
सबौर मन्सुरी तांदूळ वाण ही अशीच एक सुधारित जात आहे जी अधिक उत्पादन, चांगली धान्य गुणवत्ता आणि रोगप्रतिकारक क्षमता यामुळे लोकप्रिय होत आहे. या लेखात आपण या वाणाची संपूर्ण माहिती मराठीत सोप्या भाषेत जाणून घेणार आहोत.
सबौर मन्सुरी तांदूळ म्हणजे काय?
सबौर मन्सुरी ही मध्यम कालावधीची (Medium Duration) तांदळाची सुधारित जात आहे. ही जात सुमारे 125 ते 135 दिवसांत परिपक्व होते. तिचे दाणे लांबट, पातळ आणि आकर्षक असतात.
ही जात विशेषतः पूर्व भारतातील हवामानासाठी विकसित करण्यात आली असली तरी योग्य पाण्याची उपलब्धता आणि व्यवस्थापन असल्यास महाराष्ट्रातही तिची लागवड करता येते.
सबौर मन्सुरी वाणाची प्रमुख वैशिष्ट्ये
1. जास्त उत्पादन क्षमता
योग्य व्यवस्थापन केल्यास 45 ते 55 क्विंटल प्रति हेक्टर उत्पादन मिळू शकते. काही ठिकाणी 60 क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळाल्याचे आढळले आहे.
2. रोगप्रतिकारक क्षमता
ही जात खालील रोगांप्रती तुलनेने सहनशील आहे:
- ब्लास्ट रोग
- तांदळावरील झुलसा रोग
- तना छेदक किड
3. मध्यम उंचीची रोपे
रोपांची उंची सुमारे 100–110 सें.मी. असल्याने पिके आडवी पडण्याची (Lodging) शक्यता कमी असते.
4. उत्तम धान्य गुणवत्ता
या वाणाचा भात शिजल्यानंतर पांढरा, मऊ आणि चविष्ट लागतो. त्यामुळे बाजारात चांगली मागणी असते.
लागवड पद्धत
जमिनीची तयारी
- 2 ते 3 वेळा नांगरट करून जमीन भुसभुशीत करावी.
- पाण्याखाली पडलिंग करावी.
- जमीन समतल असावी, जेणेकरून पाण्याचे व्यवस्थापन सोपे जाईल.
बियाणे प्रमाण आणि रोपवाटिका
- बियाणे प्रमाण: 20–25 किलो प्रति हेक्टर
- 25–30 दिवसांची रोपे तयार करून मुख्य शेतात लावावीत.
- अंतर: 20 x 15 सें.मी.
योग्य अंतर ठेवल्यास रोपांची वाढ चांगली होते.
खत व्यवस्थापन
चांगल्या उत्पादनासाठी संतुलित खत देणे आवश्यक आहे:
- नायट्रोजन (N) – 100 ते 120 किलो/हेक्टर
- फॉस्फरस (P) – 40 ते 60 किलो/हेक्टर
- पालाश (K) – 40 किलो/हेक्टर
नायट्रोजन तीन हप्त्यांत द्यावे:
- लागवडीच्या वेळी
- वाढीच्या अवस्थेत
- कणसे येण्यापूर्वी
सेंद्रिय शेतीसाठी शेणखत, कंपोस्ट किंवा गांडूळखत वापरावे.
पाणी व्यवस्थापन
- लागवडीनंतर 2–3 सें.मी. पाणी ठेवावे.
- कणसे येण्याच्या काळात पाण्याची कमतरता होऊ देऊ नये.
- कापणीपूर्वी 10–12 दिवस पाणी काढून टाकावे.
तण नियंत्रण
- लागवडीनंतर 20–25 दिवसांनी पहिली निंदणी करावी.
- आवश्यक असल्यास दुसरी निंदणी 40 दिवसांनी करावी.
- रासायनिक तणनाशकांचा वापर तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने करावा.
कीड व रोग नियंत्रण
ब्लास्ट रोग
पानांवर डाग दिसतात.
उपाय: कार्बेन्डाझिम फवारणी.
तना छेदक किड
रोपे पिवळी पडतात.
उपाय: योग्य कीटकनाशक फवारणी.
झुलसा रोग
पानांवर तपकिरी डाग येतात.
उपाय: ट्रायकोडर्माचा वापर.
उत्पादन आणि नफा
- सरासरी उत्पादन: 50 क्विंटल/हेक्टर
- बाजारभाव: ₹2000 ते ₹2500 प्रति क्विंटल (भागानुसार बदलू शकतो)
- एकूण उत्पन्न: ₹1,00,000 पेक्षा अधिक प्रति हेक्टर
योग्य व्यवस्थापन केल्यास शेतकऱ्यांना चांगला निव्वळ नफा मिळू शकतो.
इतर वाणांशी तुलना
| वैशिष्ट्य | सबौर मन्सुरी | पारंपरिक वाण |
|---|---|---|
| उत्पादन | जास्त | मध्यम |
| कालावधी | 125–135 दिवस | 140–150 दिवस |
| बाजारभाव | चांगला | सामान्य |
| रोगप्रतिकार | अधिक | कमी |
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
- प्रमाणित बियाण्यांचा वापर करा
- योग्य वेळी लागवड करा
- संतुलित खत द्या
- नियमित शेत निरीक्षण करा
- पीक विमा काढा
निष्कर्ष
सबौर मन्सुरी तांदूळ वाण ही कमी खर्चात अधिक उत्पादन देणारी आणि बाजारात चांगला भाव मिळवून देणारी सुधारित जात आहे. योग्य पद्धतीने लागवड केल्यास शेतकऱ्यांना निश्चितच अधिक नफा मिळू शकतो.
🌾 जर तुम्हीही या हंगामात जास्त उत्पन्न देणारी तांदळाची जात शोधत असाल, तर सबौर मन्सुरी वाणाचा नक्की विचार करा.